Ομιλία του Γιώργου Κατρούγκαλου στο πλαίσιο της εκδήλωσης για την κύρωση του Αναθεωρημένου Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Χάρτη

0

Ομιλία του Γιώργου Κατρούγκαλου στο πλαίσιο της εκδήλωσης για την κύρωση του Αναθεωρημένου Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Χάρτη.

Όπως έχει πολλές φορές επισημανθεί, ο Ευρωπαϊκός Κοινωνικός Χάρτης αποτελεί το ευρωπαϊκό Σύνταγμα για τα κοινωνικά δικαιώματα, τα δικαιώματα που όλοι ξέρουμε ότι, από την εποχή του ψυχρού πολέμου, αντιμετωπίζονται με κάποια καχυποψία.

Αρχικά αντιμετωπίζονταν ως μη γνήσια δικαιώματα, ως δικαιώματα που αφορούσαν μόνο τους φτωχούς, για να μην πούμε «φτωχά δικαιώματα».  Πρόκειται φυσικά για μια διαστρεβλωμένη εικόνα των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.  Όλα τα θεμελιώδη δικαιώματα, συμπεριλαμβανομένων των κοινωνικών, είναι συμπληρωματικά. Δεν μπορεί να υπονομευθεί η προστασία μιας κατηγορίας δικαιωμάτων χωρίς να επηρεαστούν και τα υπόλοιπα. Όπως έλεγε και ο Bertrand Russel, εάν πρέπει κάποιος να διαλέξει ανάμεσα στη δημοκρατία και σε ένα καρβέλι ψωμί, η απόφαση του θα καθοριστεί από ένα μόνο παράγοντα : το βαθμό της πείνας του.

Ευτυχώς έχει ξεπεραστεί αυτή η εσφαλμένη αντίληψη για τα κοινωνικά δικαιώματα, τουλάχιστον στο επίπεδο του διεθνούς δικαίου. Ξέρουμε, ήδη από τη Διακήρυξη της Βιέννης, ότι όλα τα θεμελιώδη δικαιώματα, είναι αδιαίρετα και έχουν την ίδια νομική ισχύ.

Έχουμε ωστόσο σήμερα να αντιμετωπίσουμε ένα πολύ πιο τρομερό εχθρό, που επιτίθεται στη πολιτική εφαρμογή αυτών των «αρχών του δικαίου»: Αναφέρομαι, σε αυτό το μείγμα της πιο επιθετικής ιδεολογίας που είχαν ποτέ οι αγορές -το νεοφιλελευθερισμό- και το κρατικό δόγμα λιτότητας που έχει κυριαρχήσει τις τελευταίες δεκαετίες στην Ευρώπη.

Για του υποστηρικτές του δόγματος αυτού,  τα κοινωνικά δικαιώματα και οι κοινωνικές δαπάνες αποτελούν τροχοπέδη για την ανάπτυξη. Ωστόσο, θυμόμαστε καλά ότι η χρυσή εποχή του κράτους πρόνοιας, δεν εξασφάλισε τις τρεις μεταπολεμικές δεκαετίες μόνο ένα υψηλό επίπεδο κοινωνικής προστασίας, αλλά και, επιπλέον,  μια δυναμική ανάπτυξης πολύ πιο σημαντική από αυτή που γνωρίζει σήμερα η Ευρώπη, της οποίας η οικονομία παραμένει στάσιμη ή εξελίσσεται πολύ αργά.

Είναι αδιαμφισβήτητο ότι η αναδιανομή του πλούτου σήμερα, εξαιρετικά άνιση, αποτελεί εμπόδιο και για μια ισόρροπη ανάπτυξη.   H αύξηση των κοινωνικών ανισοτήτων είναι δραματική. Και αν και είναι αλήθεια ότι σε παγκόσμιο επίπεδο, η ανάπτυξη των δυο νέων οικονομικών δυνάμεων, της Ινδίας και της Κίνας, έχει μετριάσει τις ανισότητες μεταξύ των κρατών, στο εσωτερικό των κρατών της Ευρώπης αυτές έχουν λάβει πρωτοφανείς διαστάσεις, έχουν ξεπεράσει τα αντίστοιχα επίπεδα ρεκόρ της μεγάλης κρίσης του 1929.

Ο πάπας Φραγκίσκος έχει δίκιο : Αυτή η ιδεολογία σκοτώνει. Αυτό το είδος της οικονομίας σκοτώνει. Και δεν σκοτώνει μόνο τα πιο αδύναμα μέλη, τους πιο φτωχούς, τους πιο ευάλωτους της κοινωνίας μας, σκοτώνει επίσης τη δημοκρατία και τον τρόπο ζωής μας.

Σε τελική ανάλυση, σκοτώνει τις αξίες μας, την ταυτότητα μας, αυτό που καλούμε ευρωπαϊκό πολιτισμό- και όχι απλά ένα ευρωπαϊκό κοινωνικό μοντέλο.

Οι εξαθλιωμένες κοινωνίες, ψάχνουν παντού στην Ευρώπη για έναν ένοχο, έναν αποδιοπομπαίο τράγο. Και όπως ακριβώς στο Μεσοπόλεμο βρήκαν τους Εβραίους, σήμερα κατηγορούν τους μετανάστες και τους πρόσφυγες. Να γιατί είναι τόσο σημαντικό να διατηρήσουμε αυτό που συνθέτει την Ευρώπη, δηλαδή την υπεράσπιση των κοινωνικών δικαιωμάτων.

Όπως έχει εύστοχα επισημάνει ο καθηγητής De Schutter, η Ελλάδα είναι μια ακραία περίπτωση διάλυσης του κοινωνικού κράτους, όλων των εγγυήσεων που προσέφερε, ατομικά ή συλλογικά, το εργατικό δίκαιο- και η ευρωπαϊκή Επιτροπή κοινωνικών δικαιωμάτων έπαιξε καθοριστικό ρόλο στην αποκατάσταση τους. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή Κοινωνικών Δικαιωμάτων υπέδειξε, σωστά, ότι έχουμε ανάγκη τα κοινωνικά δικαιώματα, κυρίως σε περιόδους κρίσης.

Και αυτό είναι απολύτως ακριβές : μια ομπρέλα που μας είναι χρήσιμη τις βροχερές μέρες, και δεν τη χρειαζόμαστε όταν έχει ήλιο.  Περισσότερες από έξι φορές, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή Κοινωνικών Δικαιωμάτων έκρινε ότι οι πολιτικές που επεβλήθησαν στην Ελλάδα με τα σχέδια λιτότητας- τα περίφημα «Μνημόνια»- ήταν προδήλως αντίθετες στον Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Χάρτη.

Η ελληνική κυβέρνηση προσπαθεί αυτή τη στιγμή να αντιστρέψει την κατάσταση, και σε αυτές τις τόσο περίπλοκες καταστάσεις αναγκάστηκε να δεχθεί τον Ιούλιο του 2015 ένα πολύ επώδυνο αναγκαστικό  συμβιβασμό, προκειμένου να αποφύγει τη χρεωκοπία.   Υπογράψαμε λοιπόν, υπό πίεση, ένα τρίτο «μνημόνιο», αλλά δεν είχαμε την πρόθεση να συνεχίσουμε τη διάλυση του κοινωνικού κράτους.

Αντιθέτως. Θέλουμε να βγούμε από αυτόν τον φαύλο κύκλο και να αντιστρέψουμε τη τάση. Και θεωρούμε ότι η κύρωση του αναθεωρημένου Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Χάρτη αποτελεί ένα πρώτο βήμα προς αυτή τη κατεύθυνση.  Θέλουμε να χτίσουμε μια στενή συνεργασία με το Συμβούλιο της Ευρώπης και τη Διεθνή Οργάνωση Εργασίας, προκειμένου να υπερασπιστούμε, στις προσεχείς διαπραγματεύσεις, το ευρωπαϊκό κοινωνικό μοντέλο.

Αυτό που συμβαίνει σήμερα στην Ελλάδα δεν είναι πλέον ανεκτό. Χρειάζεται να θυμίσω ότι δεν υπάρχει κοινωνικός διάλογος στην Ελλάδα; Oι κοινωνικοί εταίροι δεν μπορούν να διαπραγματευθούν τους μισθούς. Αυτοί καθορίζονται, θεωρητικά, από το κράτος. Αλλά μόνο θεωρητικά, γιατί στη πραγματικότητα είναι οι δανειστές μας, και όχι το ελληνικό κράτος, που μας επιβάλλουν αυτές τις αποφάσεις, αποφάσεις που στις άλλες χώρες που ακολουθούν το ευρωπαϊκό κοινωνικό μοντέλο, λαμβάνονται συναινετικά.

Για όλους αυτούς του λόγους, επιλέγουμε μια κοινωνική Ελλάδα, σε μια κοινωνική Ευρώπη, και συνεχίζουμε να πιστεύουμε ότι ο δρόμος που πρέπει να ακολουθήσουμε για να επιτύχουμε, είναι αυτός που χαράσσει ο Ευρωπαϊκός Κοινωνικός Χάρτης.

Share.