Ομιλία Γιώργου Κατρούγκαλου στην Επιτροπή Αναθεώρησης του Συντάγματος, 30-10-2019

0

ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΚΑΤΡΟΥΓΚΑΛΟΣ (Γενικός Εισηγητής της Μειοψηφίας): Κύριε Πρόεδρε, ευχαριστώ πρώτα-πρώτα που μου δώσατε το λόγο.

Καλοδεχούμενες οι παρατηρήσεις. Απλώς είπα το αυτονόητο, ότι δεν είναι λογικό να προηγείται ο σχολιασμός της παρουσίασης της πρότασης, όχι προς εσάς.

Ακούω με ενδιαφέρον από κυβερνητικά στελέχη και φιλικό Τύπο να λένε ότι η σημερινή συζήτηση είναι ενδεικτική της γενικότερης πρόθεσης της Κυβέρνησης αναζήτησης σύγκλισης και συναινέσεων. Και θα καλοδεχόμουν αυτό το κλίμα εάν δεν ήταν αντίθετο με ό,τι είδα μέχρι στιγμής στην αίθουσα αυτή σε ό,τι αφορά τη συνταγματική αναθεώρηση, όπου παρά το υψηλό κλίμα της ανταλλαγής απόψεων όχι απλώς δεν φάνηκε από την κυβερνητική πλειοψηφία να επιδιώκονται συγκλίσεις, αλλά είδαμε αντιθέτως αποκλίσεις ακόμα και από τον παλαιότερο εαυτό σας, όπως πολλές φορές είχα επισημάνει: από την πρόταση, για παράδειγμα, για την εκλογή Προέδρου της Δημοκρατίας, που παρουσιάσατε το 2014, από τις αντίστοιχες προτάσεις που είχατε παρουσιάσει τότε για τη δυνατότητα θεσμών άμεσης δημοκρατίας. Ε, και δεν νομίζω ότι είναι εύκολα υποστηρίξιμο να μιλάτε για συναινέσεις και συγκλίσεις, όταν για το ανώτατο όργανο της πολιτείας η πρότασή σας φαίνεται να είναι, πρώτον, αντίθετη με αυτή που ψηφίσατε στην Προτείνουσα Βουλή και, δεύτερον, πρόταση που να επιτρέπει εκλογή του κάτω και από την απόλυτη πλειοψηφία. Επιτρέψτε μου, λοιπόν, να μη θεωρώ ειλικρινή την πρόθεσή σας για συγκλίσεις και γενικότερα και στο συγκεκριμένο θέμα, στο οποίο θα αναφερθώ στη συνέχεια με διεξοδικό τρόπο.

Να δεχθώ την καλή προαίρεση του Γενικού σας Εισηγητή ότι όλοι θέλουμε να ρυθμίσουμε το θέμα της ψήφου των αποδήμων. Κατ’ εξοχήν, όμως, το τεκμήριο ότι μία πολιτική δύναμη θέλησε πράγματι να το προωθήσει είναι ότι εμείς προτείναμε στην αναθεώρηση, στην Προτείνουσα Βουλή, τη συγκεκριμένη αυτή διάταξη της προσθήκης παραγράφου 4 στο άρθρο 54, που επιτρέπει τη συζήτηση αυτή.

Και μολονότι, όπως σας είπα, θα επιδιώξουμε τις συγκλίσεις -και θα το δείτε στη συνέχεια στις συγκεκριμένες παρατηρήσεις που θα υποβάλουμε στην πρόταση της Κυβέρνησης που υιοθετήθηκε από τον Γενικό Εισηγητή- εξακολουθούμε να θεωρούμε προτιμότερη από πλευράς εξυπηρέτησης δύο βασικών πολιτικών και συνταγματικών σκοπών και καλύτερη τη δική μας πρόταση αναθεώρησης. Γιατί αυτή εξασφαλίζει τη διευκόλυνση του δικαιώματος εκλέγειν σε όλους τους Έλληνες αποδήμους, όλους τους Έλληνες εκλογείς του εξωτερικού και επιπλέον εγγυάται σε αυτούς και αυτοτελές δικαίωμα εκλέγεσθε.

Ας τα πάρουμε τα πράγματα από την αρχή. Ποιες ήταν οι δύο βασικές λειτουργίες που εξυπηρετεί η πρότασή μας; Την πρώτη την ανέφερα ήδη. Όλοι οι Έλληνες απόδημοι σύμφωνα με το πνεύμα αποφάσεων στο παρελθόν του Συμβουλίου Απόδημου Ελληνισμού, σύμφωνα με προτάσεις της Επιτροπής Δικαιωμάτων του Ανθρώπου που εξετάσθηκαν, να έχουν δικαίωμα διευκόλυνσης ψήφου. Και προσθέσαμε και μια δεύτερη προϋπόθεση, αυτό να γίνει με σεβασμό στη δημοκρατική αρχή και την ευρωπαϊκή εμπειρία ως προς τη μη αλλοίωση –την ουσιώδη τουλάχιστον αλλοίωση- του εκλογικού σώματος.

Είναι πράγματι εντός της ευρωπαϊκής εμπειρίας η δεύτερη μας αυτή προϋπόθεση, να μη σταθμίζονται με τον ίδιο τρόπο ή χωρίς προϋποθέσεις ή χωρίς πρόσθετες ρυθμίσεις η ψήφος των μόνιμων κατοίκων με τις ψήφους όσων μένουν μόνιμα στο εξωτερικό; Όπως και σε προηγούμενες φάσεις της συζήτησης είχα αναφέρει για τις χώρες της Ευρώπης που έχουν σημαντική διασπορά, κάποιες προβλέπουν μια απόλυτη απαγόρευση, κάτι που κανείς σε αυτήν την αίθουσα δεν θα ήθελε, όπως η περίπτωση της Ιρλανδίας και του Ισραήλ.

Σε αυτές τις περιπτώσεις οι μόνιμοι κάτοικοι του εξωτερικού έχουν στερηθεί εντελώς το δικαίωμα ψήφου και ακόμα κι αν είναι στη χώρα κατά την διάρκεια των εκλογών, δεν μπορούν να ψηφίσουν. Αυτονοήτως είναι κάτι που εμείς και πολιτικά –το «εμείς» το επεκτείνω σε όλη την Αίθουσα- δεν το θέλουμε και έχουμε και αντίθετες ρυθμίσεις στο Σύνταγμά μας που θα καθιστούσαν μια τέτοια ρύθμιση ευθέως αντισυνταγματική. Όλες οι άλλες χώρες που έχουν σημαντική διασπορά υιοθετούν ένα κλειστό σύστημα εκπροσώπησης. Κλασικό παράδειγμα εδώ είναι η Ιταλία, η Πορτογαλία, η Γαλλία, είτε ορισμένες άλλες χώρες χωρίς σημαντική διασπορά που υιοθετούν ένα σύστημα περιορισμού της διευκόλυνσης των πολιτών τους να ψηφίζουν με κριτήρια όπως ο χρόνος απουσίας ή παρουσίας στη χώρα και ο πραγματικός δεσμός με τη χώρα.

Η ίδια η Κυβέρνηση, όταν ξεκίνησε τη συζήτηση, φάνηκε να θέλει να καθησυχάζει τις ανησυχίες που υπήρχαν ως προς τη μη αλλοίωση του εκλογικού σώματος, που ήταν μια θέση που παγίως υποστήριζε ο χώρος μας, της Αριστεράς, και -μέχρι μια πρόσφατη οβιδιακή αλλαγή- ο πρώην χώρος του ΠΑΣΟΚ, του Κινήματος Αλλαγής. Προσπάθησε να αποφύγει τη συζήτηση, όμως, με ένα τέχνασμα. Ο Υπουργός Εσωτερικών έλεγε «Γιατί δημιουργείτε θέμα; Μιλάμε για τριακόσιες με τριακόσιες πενήντα χιλιάδες εκλογείς που έχουν και αριθμό φορολογικού μητρώου.».

Προσέξτε, αυτό το έλεγε η Κυβέρνηση πριν αποδεχθεί ως βάση συζήτησης την πρόταση του Κομμουνιστικού Κόμματος Ελλάδας, που από την αρχή είχε μια λογική δική της και μιλούσε για πραγματικό δεσμό με τη χώρα.

Αυτό, για τους λόγους που ανέφερε ήδη ο Γενικός Εισηγητής σας, ο κ. Τζαβάρας, ήταν συνταγματικά άτοπο, γιατί όλοι οι Έλληνες πολίτες που βρίσκονται στο εξωτερικό, ανεξαρτήτως αν έχουν αριθμό φορολογικού μητρώου ή αν δεν έχουν, δεν αποστερούνται του εκλογικού τους δικαιώματος, με την έννοια ότι, όπως πολλοί κάνουν, μπορούν να είναι παρόντες στη χώρα την ημέρα των εκλογών και να ψηφίσουν.

Άρα, ξεκίνησε η όλη συζήτηση εκ μέρους σας με μια εσφαλμένη προϋπόθεση που δεν θέλω να την αποδώσω είτε σε άγνοια είτε σε προσπάθεια διαστρέβλωσης του πραγματικού, αλλά ξεκινούσε οπωσδήποτε από εσφαλμένη συνταγματική προϋπόθεση.

Στη συνέχεια τη συζήτησης διαμορφώθηκαν, ας πούμε, δύο προτάσεις, δύο αντιλήψεις του θέματος, για να μιλήσω γενικότερα. Η μία ήταν αυτή,στην οποία αναφέρθηκαν οι δικοί μας, αλλά και η πρόταση του Κομμουνιστικού Κόμματος της Ελλάδας, η οποία, αντίθετα με εμάς, δεν προέβλεπε αυτοτελή καταμέτρηση των ψήφων του εξωτερικού και του εσωτερικού, αλλά κριτήρια που, όπως είπα, ήταν ούτως ή άλλως το δεύτερο μοντέλο που υπάρχει στην ευρωπαϊκή πρακτική.

Αυτές οι προτάσεις έχουν ως χαρακτηριστικό ότι προτείνουν ένα κλειστό σύστημα εκπροσώπησης είτε με τον τρόπο που είπα, της διακριτής καταμέτρησης, είτε με την πρόβλεψη κριτηρίων.

Διαμορφώθηκε και μια άλλη άποψη, η αρχική πρόταση της Νέας Δημοκρατίας, παρά αυτή την διαστρέβλωση του πραγματικού στην οποία αναφέρθηκε ότι μόνο τριακόσιες πενήντα χιλιάδες είχαν δικαίωμα να ψηφίσουν, η οποία έλεγε με επιστολική ψήφο όλοι, χωρίς καμμία διαφοροποίηση του τρόπου καταμέτρησης της ψήφου τους, είτε σε περιφέρειες – αυτή είχα καταλάβει ότι ήταν η αρχική πρόταση της Νέας Δημοκρατίας- που ούτως ή άλλως είναι εγγεγραμμένοι στα οικεία δημοτολόγια και στους κυρίως καταλόγους είτε με διαφορετικό τρόπο.

Στην πρόταση αυτή προσχώρησε εξαρχής η Ελληνική Λύση, που όπως φαίνεται ακολουθεί τη Νέα Δημοκρατία σε όλα τα κρίσιμα ζητήματα, και το Κίνημα Αλλαγής, ασκώντας μεν τυπικά μια αυτοκριτική, γιατί αυτό αποτελούσε μια ανατροπή της προηγούμενης θέσης τους, χωρίς όμως να εξηγήσει – τουλάχιστον, εγώ δεν έχω ακούσει- τους λόγους της πρόσφατης διαφοροποίησής τους.

 

Προχωρώντας στη συζήτηση, η Νέα Δημοκρατία εγκατέλειψε αυτήν την αρχική θέση της -ας πούμε- ανοιχτής εκπροσώπησης και υιοθέτησε ως βάση συζήτησης και αναζήτησης συγκλίσεων τη θέση του Κομμουνιστικού Κόμματος Ελλάδας, ακριβώς επειδή σε αυτό το δίπολο, ανοιχτού και κλειστού συστήματος, η θέση του Κομμουνιστικού Κόμματος Ελλάδας ήταν πιο κοντά στη δική μας άποψη. Γι’ αυτόν τον λόγο και εμείς δεν είχαμε κανένα θέμα -επειδή θέλουμε, πράγματι, να δοθεί ψήφος στους απόδημους Έλληνες- να μπούμε στη συζήτηση για το πώς θα μπορούσαν να είναι οι λεπτομέρειες εφαρμογής ενός τέτοιου νόμου, με προϋπόθεση, βέβαια, ότι θα είχε την αναγκαία συνταγματική υποδοχή.

Να έχετε αυτά τα δεδομένα στο μυαλό σας και να ξέρετε ότι η προϋπόθεση της συζήτησης είναι η ειλικρίνεια. Γιατί το λέω αυτό; Διότι μιλούσε ο Υπουργός Εσωτερικών σας για τριακόσιες έως τριακόσιες πενήντα χιλιάδες ανθρώπους που θα είχαν δικαίωμα εκλογής, ενώ στο υπόμνημα που η Κυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας το 2007 κατέθεσε στο Στρασβούργο μιλούσε -το διαβάζω από την παράγραφο 56- για «τρία εκατομμύρια επτακόσιες χιλιάδες ανθρώπους που θα μπορούσαν να ψηφίσουν» σε έναν πληθυσμό έντεκα εκατομμυρίων ατόμων που διαμένουν στην Ελλάδα και που στη συνέχεια το ανέλυσε σε «περίπου ένα εκατομμύριο οκτακόσιες πενήντα χιλιάδες Έλληνες πολίτες» -προσέξτε, το υπόμνημα μιλάει για πολίτες, δεν λέει για Έλληνες της ομογένειας- «που διαμένουν στις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής και περίπου πεντακόσιες πενήντα οκτώ χιλιάδες που διαμένουν στην Αυστραλία».

Ερχόμαστε, λοιπόν, τώρα να δούμε με ποιες προϋποθέσεις ο νόμος αυτός θα είναι συνταγματικός. Και γι’ αυτόν τον λόγο θα μιλήσω αναλυτικότερα στην πρόταση που κατέθεσε ο φίλος και συνάδελφος Γιώργος Γεραπετρίτης και έγινε δεκτή από τον Γενικό Εισηγητή. Πριν απ’ αυτό, να σας πω ότι αυτά που είπα για την αλλοίωση του εκλογικού σώματος δεν τα λέει μόνο η Αριστερά. Δεν τα έλεγε μόνο το ΠΑΣΟΚ στο παρελθόν. Σας διαβάζω ένα μικρό απόσπασμα από πρόσφατη ομιλία του Ευάγγελου Βενιζέλου στην εκδήλωση του Κύκλου Ιδεών «Εκλογικό Σύστημα και Ψήφος των Αποδήμων» που δόθηκε στις 17 Οκτωβρίου του 2019. Εξηγεί εκεί γιατί έπρεπε να προβλεφθεί στην αναθεώρηση του 2001 η αυξημένη πλειοψηφία των δύο τρίτων και λέει: «Γιατί ο νόμος αυτός αλλάζει το εκλογικό σώμα, άρα αλλάζει το ίδιο το πλαίσιο αναφοράς, επηρεάζει το θεμέλιο της λαϊκής κυριαρχίας».

Επειδή υπάρχει αυτός ο κίνδυνος αλλοίωσης του εκλογικού σώματος, έχουμε μια πάγια ευρωπαϊκή εμπειρία που ρυθμίζει το θέμα, είτε στο πλαίσιο κλειστού συστήματος εκπροσώπησης είτε με περιορισμούς. Ακριβώς προς απόδειξη αυτού σας διαβάζω την αιτιολογία του γιατί αυτό γίνεται από την ίδια απόφαση στην οποία αναφέρθηκα προηγουμένως και στην οποία υποβλήθηκε το υπόμνημα της Νέας Δημοκρατίας, δηλαδή την υπόθεση Σιταρόπουλος κατά Ελλάδας του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου. Δικαιολογεί, λοιπόν, τους περιορισμούς αυτούς το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου: «Πρώτον, λαμβάνοντας υπόψη το τεκμήριο ότι οι πολίτες που δεν κατοικούν εντός της Επικράτειας δεν επηρεάζονται τόσο άμεσα ή διαρκώς από τα καθημερινά προβλήματα της χώρας τους και έχουν λιγότερη πληροφόρηση γι’ αυτά. Δεύτερον, τη στενή σχέση μεταξύ του δικαιώματος ψήφου στις βουλευτικές εκλογές και το να επηρεάζεται κάποιος άμεσα από τις αποφάσεις των πολιτικών οργάνων που εκλέγονται με αυτόν τον τρόπο. Και τρίτον, την εύλογη φροντίδα του νομοθέτη να περιορίσει την επιρροή των πολιτών που ζουν στο εξωτερικό στις εκλογές επί ζητημάτων τα οποία, ενώ είναι κατά γενική ομολογία θεμελιώδη, αφορούν κατά κύριο λόγο άτομα που ζουν εντός της χώρας.».

Και μια τελευταία παρατήρηση, πέρα από αυτά τα συνταγματικά που σας είπα, επί της πολιτικής ουσίας του θέματος. Ακούω συχνά την κατηγορία ότι εμείς με τους δύο όρους που θέτουμε, δηλαδή της ανάγκης όλοι να ψηφίζουν, αλλά να υπάρχει και κάποιου είδους στάθμιση της ψήφου, επαναφέρουμε την παλιά συζήτηση περί αυτοχθόνων και ετεροχθόνων που είχε δοκιμάσει και την πολιτική ζωή και το Συνταγματικό Δίκαιο. Αυτό είναι εντελώς ανακριβές.

Ποια είναι η δική μας αντίληψη για το πώς συγκροτείται ο δήμος, το πολιτικό υποκείμενο; Θεωρούμε, λοιπόν, ότι στη δημοκρατία ο δήμος συγκροτείται με την πολιτική συμμετοχή σε έναν ενιαίο δημόσιο χώρο και μέσω της πολιτικής αυτής συμμετοχής δημιουργείται αντίληψη κοινότητας, αξιών, κοινότητας συμφερόντων και κοινού μέλλοντος.

Η δική μας αντίληψη, λοιπόν, είναι εντελώς διαφορετική που θεωρεί ότι το βασικό στοιχείο που προσδιορίζει την ένταξη στον δήμο είναι το γένος ή ο τόπος γέννησης, όπως αντανακλάται στις νομικές έννοιες του ιθαγενούς ή αυτόχθονα που ήταν η αρχική συζήτηση η συνταγματική. Αυτή είναι η νέα δημοκρατική αντίληψη για τον τρόπο συγκρότησης του πολιτικού υποκειμένου. Και γι’ αυτό, όλα τα σύγχρονα ευρωπαϊκά κράτη αναγνωρίζουν και στους μετανάστες που δεν έχουν ακόμα λάβει ιθαγένεια το δικαίωμα συμμετοχής στις τοπικές εκλογές, για τους οργανισμούς τοπικής αυτοδιοίκησης, πράγμα που θέλει να το ρυθμίσει και μια πρόταση στην οποία θα αναφερθώ προς το τέλος της σημερινής ομιλίας μου, που έχει υπερψηφιστεί στην προηγούμενη Αναθεωρητική Βουλή.

Ας πάμε, τώρα, στην προσπάθεια που έγινε να υποδεχθεί αυτές τις ρυθμίσεις του εκλογικού νόμου η συνταγματική πρόβλεψη.

Σας παρακαλώ πολύ, επειδή θα αναφερθώ σε παρατηρήσεις επί του κειμένου, πάρτε το μπροστά σας, διότι διαφορετικά δεν θα είναι εύκολο να παρατηρήσετε. Θα ξεκινήσω με παρατηρήσεις που αφορούν νομοτεχνικά θέματα και θέματα ορολογίας.

Δεν πρέπει να έχουμε διαφορετικούς προσδιορισμούς για το ποιος είναι ο πληθυσμός που ερχόμαστε να ρυθμίσουμε.  Ο ορθός προσδιορισμός είναι αυτός που ανήκει στο πρώτο εδάφιο που μιλάει για εκλογές που βρίσκονται έξω από την Επικράτεια. Θα πρέπει να διορθωθεί, επομένως, αναλόγως η αναφορά στον Ελληνισμό της διασποράς, που είναι ένα άλλο μέγεθος. Στον Ελληνισμό της διασποράς ανήκουν και οι ομογενείς που δεν έχουν ελληνική υπηκοότητα, δεν έχουν ελληνικό διαβατήριο. Επομένως, η αναφορά στο ίδιο κείμενο ρύθμισης εννοιών με διαφορετικό περιεχόμενο μπορεί να δημιουργήσει σύγχυση στον ερμηνευτή.

Δεύτερη παρατήρηση: Στο πρώτο εδάφιο αυτής της παραγράφου ορθά γίνεται αναφορά στον νόμο της παραγράφου 51 της παραγράφου 4, εκεί που ρυθμίζεται αυτό που θα έρθει να κάνει με την πρότασή της η Κυβέρνηση και που ελπίζω, αν ανταποκριθεί στα κριτήρια που θέσαμε, να το ψηφίσει και η Βουλή. Είναι ο νόμος ο οποίος απαιτεί την ειδική πλειοψηφία των δύο τρίτων. Στα τελευταία εδάφια, εκεί που έρχεται να ρυθμίσει τις νομοτεχνικές πλευρές του νόμου ως προς το πώς θα γίνεται ο καταμερισμός των Βουλευτών Επικρατείας, δεν αναφέρεται πια στον νόμο αυτό, αλλά στον νόμο του άρθρου 54. Δεν ξέρω αν είναι αυτή η πρόθεση ή απλώς χρειάζεται διευκρίνιση.

Έτσι όπως είναι διατυπωμένη η διάταξη, διασπάται η ύλη που αφορά τη ρύθμιση της ψήφου των αποδήμων Ελλήνων σε ένα τμήμα που χρειάζεται τα δύο τρίτα και σε ένα άλλο που δεν τα χρειάζεται. Αυτό δεν μπορεί να γίνει αποδεκτό, όχι μόνο από μας, την Αντιπολίτευση -δεν έχουμε διάθεση να σας δώσουμε λευκή κάρτα για να ρυθμίσετε το μισό ζήτημα των θεμάτων που αφορούν την ψήφο των αποδήμων- αλλά και συνταγματικά –νομίζω- δεν είναι ανεκτό. Διότι δεν νοείται διάσπαση της ύλης που έρχεται να ρυθμιστεί σε δύο διαφορετικά επίπεδα. Εάν είναι παραδρομή ή εσφαλμένη διατύπωση, θα πρέπει να συμπληρωθεί.

..

ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΚΑΤΡΟΥΓΚΑΛΟΣ (Γενικός Εισηγητής της Μειοψηφίας): Ναι, λέω με τον ίδιο νόμο της παραγράφου 4 του άρθρου 51 που ρυθμίζονται και ζητήματα που αφορούν τη ρύθμιση του ψηφοδελτίου Επικρατείας, όλα αυτά που αναφέρονται στα δύο τελευταία εδάφια.

Η πρότασή μου είναι ότι πρέπει ρητά να γίνει αναφορά ότι δεν ρυθμίζονται από τον κοινό νομοθέτη, αλλά από τον ειδικό νόμο που προβλέπει το άρθρο 51 παράγραφος 4.

ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΚΑΤΡΟΥΓΚΑΛΟΣ (Γενικός Εισηγητής της Μειοψηφίας): Το διαβάζω αλλιώς. Αν, όμως, λέει αυτό, μπορεί να διατυπωθεί με τέτοιον τρόπο, ώστε να μην έχουμε διαφορά.

Ας βγάλουμε από το τραπέζι θέματα που αφορούν τη διατύπωση, για την οποία πάντοτε καλόπιστοι ερμηνευτές μπορούν να βρουν λύση, και τα θέματα ουσίας.

Έρχομαι στο ζήτημα του αν εισάγουμε εμείς συνταγματικούς περιορισμούς. Έφυγα από θέματα ορολογίας και τα νομοτεχνικά. Πηγαίνω τώρα στην ουσία του θέματος.

Εδώ συμφωνώ με την πρόταση ότι αυτό που ερχόμαστε να ρυθμίσουμε δεν είναι περιορισμοί του εκλογικού δικαιώματος του άρθρου 51, που δεν μπορούμε να προχωρήσουμε σε αυτούς, γιατί και εκτός αναθεωρητικής διαδικασίας είναι και πράγματι διαπλέκονται με τη δημοκρατική αρχή με τέτοιον τρόπο ούτως ώστε μάλλον θα ήταν δύσκολη η αναθεώρησή τους και με ρητή αναθεωρητική διάταξη.

Άρα, το άρθρο αυτό δεν έρχεται να ρυθμίσει το εκλογικό δικαίωμα, το οποίο παραμένει χωρίς κανένα άλλο κριτήριο στους Έλληνες που έχουν αποκλειστικά και μόνο ελληνική υπηκοότητα. Έρχεται να ρυθμίσει τη διευκόλυνση ψήφου την οποία θα δώσει σε αυτούς ο ειδικός αυτός εκλογικός νόμος.

Δεν νομίζω ότι είναι ορθό να αναφερθεί η κατοχή Αριθμού Φορολογικού Μητρώου σε συνταγματική διάταξη, αφενός γιατί είναι πολύ ειδική και το Σύνταγμα πρέπει να έχει έναν χαρακτήρα αφαίρεσης, να υποδέχεται όλους τους δυνάμει περιορισμούς, και αφετέρου γιατί η βάση συζήτησης είναι η πρόταση του Κομμουνιστικού Κόμματος Ελλάδας και γι’ αυτό, μεταξύ μας, έχετε και ένα πρόβλημα να την αποδεχθείτε, που φάνηκε στη Διακομματική: είναι εκτός της δομικής σας λογικής. Εκεί, χωρίς να θέλω να αναφερθώ σε λεπτομέρειες, είχα αναφερθεί στη δημόσια δήλωσή μου ότι έμοιαζε να είναι η διαπραγμάτευση, στο πλαίσιο της Διακομματικής, με κινούμενη άμμο. Έχετε δυσκολίες να δεχτείτε μια λογική που είναι δομικά διαφορετική από τη δική σας.

Ε, λοιπόν, αυτό που είχε θέσει ως βάση συζήτησης το Κομμουνιστικό Κόμμα της Ελλάδας και αν κατάλαβα καλά, γιατί δεν έγινε δεκτή η πρότασή μου να υπάρχει κοινό ανακοινωθέν στο τέλος Διακομματικής, είναι αυτό που ονομάζει το Κομμουνιστικό Κόμμα της Ελλάδας «ενεργός ΑΦΜ». Τι σημαίνει αυτό; Όχι σύνδεση με το περιουσιακό δικαίωμα, αλλά μια απόδειξη του πραγματικού δεσμού με τη χώρα.

Αυτή η ορολογία είναι η ορολογία που προτείνω, «πραγματικός δεσμός με τη χώρα», γιατί είναι μια ορολογία που τη δέχεται και το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης και το Δικαστήριο των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, όταν θέλει να ρυθμίσει ανάλογα θέματα. Έχει τον αναγκαίο βαθμό ευρύτητας, ούτως ώστε να επιτρέπει ο νόμος να ρυθμίζει το ζήτημα, εφόσον το κριτήριο είναι αυτό, και νομίζω ότι ανταποκρίνεται περισσότερο και σε αυτήν την προσπάθεια σύγκλισης η οποία γίνεται.

Θα συμφωνήσω απολύτως με τον Γενικό Εισηγητή ως προς την ανάγκη ο τρόπος εκλογής μέσω του ψηφοδελτίου Επικρατείας να διαφοροποιεί τους «Βουλευτές Επικρατείας Εξωτερικού» με τους «Βουλευτές Επικρατείας Εσωτερικού». Αυτό ήταν και το νόημα της πρότασής μας.

Απλώς εμείς ήμασταν πιο γενναιόδωροι από εσάς, κύριε Τζαβάρα. Εσείς μιλήσατε μέχρι πέντε.

ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΚΑΤΡΟΥΓΚΑΛΟΣ (Γενικός Εισηγητής της Μειοψηφίας): Αυτό ήταν δική σας πρόταση, όχι του κ. Γεραπετρίτη. Προσπαθώ να απευθύνω τα του Καίσαρος τω Καίσαρι.

Απλώς η δική μας πρόταση είναι πολύ λιγότερο ευνοϊκή από τη δική μας. Εμείς λέγαμε μέχρι δώδεκα Βουλευτές Επικρατείας Εξωτερικού. Εσείς μόλις τώρα είπατε μέχρι πέντε. Ο λόγος για τον οποίο υποστηρίζω την πρότασή σας, όμως, είναι για να εξασφαλίσουμε και το αυτοτελές δικαίωμα του εκλέγεσθαι, της εκπροσώπησης των αποδήμων Ελλήνων και όχι μόνο το δικαίωμα του εκλέγειν, όπως ήταν ανέκαθεν και αρχικά η λογική της πρότασής μας.

Αυτά είχα να σας πω για την ψήφο των αποδήμων. Εξακολουθούμε να θεωρούμε την αρχική μας πρόταση καλύτερη από όλες τις απόψεις, γι’ αυτό την επανακαταθέσαμε. Είμαστε, όμως, διατεθειμένοι να προχωρήσουμε σε συγκλίσεις στη βάση μιας λογικής που, όπως ξαναείπα, δεν συνιστά εγκατάλειψη της δικής μας αφετηριακής θέσης.

Εμείς ανέκαθεν είμαστε υπέρ ενός κλειστού συστήματος εκπροσώπησης των Ελλήνων του εξωτερικού. Εσείς υποχωρήσατε από την αρχική θέση σας για γενικευμένο εκλογικό δικαίωμα με επιστολική ψήφο όλων. Καλά κάνατε. Πιο ορθή είναι η άποψη στην οποία έρχεστε να προσχωρήσετε, η άποψη του Κομμουνιστικού Κόμματος Ελλάδας, αν και όχι –επαναλαμβάνω- τόσο καλή όσο θα ήταν η αρχική δική μας.

Θα περιμένουμε βέβαια να δούμε τον νόμο. Ακούω ότι το Υπουργικό Συμβούλιο πρόκειται να συγκληθεί αύριο, έχοντας αυτό ως θέμα συζήτησης. Προφανώς θα είναι δύσκολο να έχετε ένα πλήρες κείμενο νόμου μέχρι την ερχόμενη Παρασκευή που θα ψηφίσουμε.

Θέλουμε, όμως, να έχουμε δεσμευτικές γενικές κατευθύνσεις, ένα προσχέδιο, με λίγα λόγια, του νόμου μέχρι τότε, για να ξέρουμε ακριβώς γιατί μιλάμε και να ξέρουμε αν είστε πράγματι ειλικρινείς στις δηλώσεις σας περί ανάγκης να υπάρχουν συγκλίσεις και συναινέσεις.

Αναφέρομαι εν τάχει στα άλλα θέματα των προτάσεών μας. Η όλη αυτή συζήτηση ως προς το κλειστό ή όχι σύστημα εκπροσώπησης γίνεται με ιδιαίτερη πολιτική βαρύτητα, ακριβώς γιατί δεν είναι κρυφή η πρόθεσή σας να φέρετε ένα εκλογικό σύστημα που θα δίνει σημαντικό μπόνους δεκάδων εδρών στο πρώτο κόμμα.

Αντιλαμβάνεστε ότι η αρχική σας πολιτική επιχειρηματολογία υπέρ της ισοτιμίας της ψήφου προσκρούει ενώπιον αυτής της, κατά τη γνώμη μου, βάναυσης προσβολής της ισοδυναμίας της ψήφου, εφόσον θα αρκεί μόνο μία ψήφος να χωρίζει το πρώτο από το δεύτερο κόμμα, η οποία δίνει σε αυτό άνω των πενήντα ή εν πάση περιπτώσει, γύρω στις πενήντα έδρες. Θα δούμε ποια θα είναι η διατύπωσή σας.

Αν υπήρχε, όπως προτείνουμε, πάγιο αναλογικό εκλογικό σύστημα, δεν θα υπήρχε καμία τέτοια δυνατότητα ανατροπής της αρχής της ισοτιμίας. Επειδή είμαι εκτός χρόνου, δεν θέλω να αναφερθώ αναλυτικά. Έχει γίνει εξαντλητική συζήτηση στην προτείνουσα Βουλή για τον λόγο που αυτό το σύστημα της απλής αναλογικής είναι αυτό που με τον καλύτερο τρόπο επιτρέπει την έκφραση της λαϊκής βούλησης. Είναι συνταγματικά κατοχυρωμένο σε αρκετά Συντάγματα με κατεξοχήν το πορτογαλικό και η πορεία εξέλιξης του πολιτεύματος στα κράτη αυτά αποτελεί μια πλήρη απόδειξη ότι η κυβερνησιμότητα δεν εξαρτάται από τεχνάσματα που διαμορφώνουν το αποτέλεσμα, αλλά από την κουλτούρα του ίδιου του πολιτικού συστήματος.

Στις πρόσφατες εκλογές στην Πορτογαλία το σοσιαλιστικό κόμμα βγήκε πρώτο και θα σχηματίσει μια κυβέρνηση ανοχής, μολονότι δεν έχει την απόλυτη πλειοψηφία. Ακόμη πιο ενδεικτικό, όμως, ήταν πώς λειτούργησε στο επίπεδο της κουλτούρας πολιτικών συνεννοήσεων το εκλογικό αποτελέσματα του 2015. Το 2015 το συντηρητικό κόμμα είχε συγκεντρώσει στην Πορτογαλία το 37% των ψήφων και ήταν πρώτο. Κυβέρνηση, όμως, έκανε το δεύτερο κόμμα, το σοσιαλιστικό, γιατί μπόρεσε να αθροίσει τις έδρες που αντιστοιχούσαν στο 32% που πήρε με το 10% που είχε η Αριστερά.

Αυτό είναι πολύ πιο τίμια λύση, μέσω των συγκλίσεων και των συναινέσεων, από το να έχουμε κόμματα «ομπρέλες» που στην πραγματικότητα δεν είναι ενιαία κόμματα, όπως αρκετές φορές έχω πει ότι δεν είστε εσείς, δεδομένου ότι στο εσωτερικό σας συμμετέχουν δύο ψυχές, μία λαϊκή Δεξιά, μία νεοφιλελεύθερη και τελευταία και μία ακροδεξιά. Καλύτερο είναι να υπάρχουν δυνατότητες συγκλίσεων και συναινέσεων μεταξύ κομμάτων με ειλικρίνεια, παρά τεχνητά κόμματα καρτέλ.

ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΚΑΤΡΟΥΓΚΑΛΟΣ (Γενικός Εισηγητής της Μειοψηφίας): Ναι, μερικές φορές αυτό είναι αναγκαίο. Απαντώ στον κ. Γεραπετρίτη για την περίπτωση των Ανεξάρτητων Ελλήνων. Ήταν η αναγκαία συμμαχία ενόψει των στόχων που είχαμε: έξοδος από την κρίση, αντιμετώπιση της διαφθοράς. Αλλά σας δίνω το συγκριτικό παράδειγμα.

Από τις πιο γενικά αποδεκτές προοδευτικές πολιτικές του σύγχρονου κόσμου είναι της Πρωθυπουργού της Νέας Ζηλανδίας. Η Πρωθυπουργός της Νέας Ζηλανδίας κυβερνά μαζί με το κόμμα που λέγεται New Zealand First που είναι το αντίστοιχο των απόψεων Trump, γιατί με αυτόν τον τρόπο μόνο μπορούσε να προωθήσει τη δική της προοδευτική ατζέντα.

Επομένως, δεν διαλέγεις ενδεχομένως πάντα, όπως θα ήθελες, τους συμμάχους σου σε ένα εκλογικό σύστημα απλής αναλογικής. Τους διαλέγεις, όμως, με θεσμική τιμιότητα και με τρόπο που να επιτρέπονται προγραμματικές συγκλίσεις, ακόμη και αν αυτές φαίνονται εξαρχής δύσκολες ή αδύνατες.

Την ίδια πρόβλεψη για καθιέρωση αναλογικού συστήματος είχαμε φυσικά στην τοπική αυτοδιοίκηση. Δεν έχω χρόνο να αναπτύξω αναλυτικά τη λογική μας για τον λόγο που θα πρέπει να υπάρχει ένα πρόσθετο εκλογικό κώλυμα εκλογιμότητας σε όσους έχουν πάνω από τρεις θητείες.

Να σας πω, όμως, ότι αυτή η ανάγκη να συμφιλιώσουμε ξανά τους πολίτες με τους θεσμούς αντιπροσώπευσης και να μην καταστήσουμε επάγγελμα απλό το λειτούργημα του Βουλευτή βρίσκει ήδη ανταπόκριση σε άλλες έννομες τάξεις.

Ταυτόσημη με τη δική μας είναι η πρόταση, για παράδειγμα, του Προέδρου Μακρόν για την αναθεώρηση του γαλλικού συστήματος. Αυτό σας το λέω, γιατί άκουσα και ορισμένες κριτικές τάχα περί γραφικότητας της πρότασης και πού αλλού υπάρχουν παρόμοιες προτάσεις.

Τέλος, συνεπείς στην ίδια λογική που ανέφερα προηγουμένως, που θεωρεί τη συγκρότηση του δημόσιου χώρου ως προϊόν πολιτικής συμμετοχής, είχαμε και μια πρόταση που υπερψηφίστηκε από την προτείνουσα Βουλή και είναι στις αναθεωρητέες, ούτως ώστε όλοι οι αλλοδαποί που έχουν συμπληρώσει πενταετή συνεχή και νόμιμη διαμονή στη χώρα να έχουν δικαίωμα συμμετοχής στις εκλογές για τους Οργανισμούς Τοπικής Αυτοδιοίκησης.

Για να αποδώσω τα του Καίσαρος τω Καίσαρι, αυτή ήταν πρόταση που είχε περιλάβει ο Γιάννης Ραγκούσης, ως Υπουργός του ΠΑΣΟΚ και η οποία κρίθηκε αντισυνταγματική από το Συμβούλιο της Επικρατείας. Θέλουν να κατοχυρώσουμε τώρα τη συνταγματικότητά της.

Κυρίες και κύριοι συνάδελφοι, έχουμε λοιπόν ένα πεδίον δόξης λαμπρόν. Εννοείτε αυτά που λέτε για τις συναινέσεις; Αν αποδεχθείτε ως βάση συζήτησης μια πρόταση τόσο δομικά διαφορετική, όπως ήταν η πρόταση του Κομμουνιστικού Κόμματος Ελλάδας, να το συζητήσουμε. Επαναλαμβάνω ότι εμείς τη δική μας αρχική πρόταση θεωρούμε καλύτερη. Αυτή θα έδινε ψήφο σε όλους τους απόδημους.

Εάν, όμως, εννοείτε αυτά τα οποία λέτε, να δούμε πως θα υποδεχθείτε τις προτάσεις μου για τη συνταγματική τυποποίηση των όρων αυτών και να δούμε και τον νόμο. Εδώ θα είμαστε.

Share.